160 Χρόνια Made in Greece

Φωτογραφικό υλικό από την περσινή έκθεση στην Τεχνόπολη.  Μια έκθεση για τη βιομηχανική ανάπτυξη στην Ελλάδα, κατά την περίοδο 1860-1970 και την εξέλιξή της μέχρι σήμερα. Βιομηχανίες που καινοτόμησαν στον κλάδο τους, που έφεραν νέα προϊόντα στην Ελλάδα και που παρασκεύασαν νέα προϊόντα.

Τα έπιπλα Βαράγκη και η έδρα τους στον Δήμο Πεύκης

Στις αρχές του 20ού αιώνα, το 1900, η Αθήνα υποδέχεται τις νέες αισθητικές τάσεις και τις νέες απόψεις «περί τρόπου ζωής» που η Ευρώπη υπαγορεύει. Ο Δημήτριος Αθηναίος και ο Θεμιστοκλής Βαράγκης είναι οι συνεταίροι και εμπνευστές που στήνουν το πρώτο εργαστήρι στη συμβολή των οδών Σόλωνος και Πινακωτών. Καθώς η ζήτηση για τα κομψοτεχνήματά τους μεγαλώνει, τα 60 τετραγωνικά του εργαστηρίου δεν είναι πλέον αρκετά κι έτσι, το 1917, το εργαστήρι μεταφέρεται στην οδό Λεωνιδίου 17. Την ίδια χρονιά, η σκυτάλη περνάει στον Νικόλαο Αθηναίο και τον Δημήτρη Βαράγκη, τους απογόνους των ιδρυτών, οι οποίοι συνεχίζουν το δημιουργικό έργο των πατεράδων τους, στο εργοστάσιο πλέον της Ιεράς Οδού. Ακριβώς τότε, εγκαινιάστηκε μια νέα εποχή συνολικής παραγωγής χειροποίητων επίπλων υψηλής ποιότητας και αισθητικής αξίας. 42 χρόνια μετά, το 1964, ο εγγονός του πρώτου Βαράγκη, Θεμιστοκλής, αναλαμβάνει τη σκυτάλη μ’ ένα νέο σύγχρονο εργασιακό χώρο, στην Πεύκη Αττικής. Η εγκατάσταση αυτή μεγαλώνει συνεχώς και η μορφή της εταιρείας μετατρέπεται σε Ομόρρυθμη.

ΑΓΕΤ ΗΡΑΚΛΗΣ 

Από το τιμόνι της ΑΓΕΤ Ηρακλής πέρασαν μορφές της ελληνικής βιομηχανίας, ενώ βρέθηκε στο επίκεντρο δικαστικών διενέξεων και έντονης πολιτικής διαμάχης τις τελευταίες δεκαετίες. Κυρίαρχο ρόλο στην ανάπτυξη της εταιρείας κατά τα πρώτα χρόνια είχε ο επί τρεις περιόδους πρόεδρος του ΣΕΒΒ (Σύνδεσμος Ελλήνων Βιομηχάνων και Βιοτεχνών, ο πρόδρομος του ΣΕΒ), πολιτικός και υπουργός Ανδρέας Χατζηκυριάκος. Ο Χατζηκυριάκος, μέλος του περίφημου «κύκλου της Ζυρίχης» που συνέβαλλε τα μέγιστα στη δημιουργία σειράς ιστορικών βιομηχανιών στις αρχές του προηγούμενου αιώνα, αφού συμμετείχε στην ίδρυση της ανταγωνιστικής τσιμεντοβιομηχανίας ΤΙΤΑΝ, το 1910 αποχώρησε από την τελευταία για να οργανώσει το νέο εργοστάσιο τσιμέντων Aslan στη Νικομήδεια της Μικράς Ασίας.

Το 1917 πέρασε στην ιδιοκτησία του η Ανώνυμος Γενικής Εταιρεία Τσιμέντων (ΑΓΕΤ) «Ηρακλής» και παρέμεινε στη διοίκησή της για πολλά χρόνια. Η ΑΓΕΤ είχε ιδρυθεί το 1911 από τους επιχειρηματίες Ζαμάνο και Δ. Ζαβογιάννη οι οποίοι δημιούργησαν εργοστάσιο στη Δραπετσώνα που ξεκίνησε να λειτουργεί το 1913. Ο Ανδρέας Χατζηκυριάκος εμφανίστηκε ως ο άνθρωπος που θα μπορούσε να σώσει την εταιρεία η οποία βούλιαζε με συνεχή μείωση πωλήσεων και στις 26 Δεκεμβρίου του 1917 πέρασε στον έλεγχό του. Το 1928 ο επιχειρηματίας αγοράζει μια ακόμα προβληματική εταιρεία, το εργοστάσιο τσιμέντων «Ο Ολυμπος» που βρίσκονταν επίσης προ της χρεοκοπίας. Ο Χατζηκυριάκος, γόνος πλούσιας οικογένειας με ναυτική παράδοση από τη Σύρο, θεωρείται από τους «πρωταρχικούς συντελεστές της βιομηχανικής ανάπτυξης» στην Ελλάδα. Διετέλεσε βουλευτής Ψαρών, γερουσιαστής και δύο φορές υπουργός Εθνικής Οικονομίας (1922 – 1924 και 1936 – 1937.

Από το Πολυτεχνείο της Ζυρίχης προέρχονταν και ο πολιτικός μηχανικός και βιομήχανος Αλέξανδρος Τσάτσος, γαμπρός του Α. Χατζηκυριάκου, ο οποίος αφού εργάστηκε στα υδραυλικά έργα του Στρυμόνα και σε άλλα δημόσια έργα, το 1935 ανέλαβε επιτελική θέση στην τεχνική εταιρεία «Εργα Θαλάσσης» και από το 1939 κατείχε επιτελικές θέσεις στην ΑΓΕΤ. Επί 20ετίας ήταν εντεταλμένος σύμβουλος και διευθύνων σύμβουλος και από το 1959 μέχρι το 1983 ήταν πρόεδρος του Δ.Σ. της τσιμεντοβιομηχανίας. Τα τελευταία χρόνια πριν την κατάρρευση και κρατικοποίηση της ΑΓΕΤ στο τιμόνι της εταιρείας βρίσκονταν ο γιος του Γεώργιος Α. Τσάτσος.

Εργοστάσιο Φωταερίου 

Το 1857 ο Γάλλος Φραγκίσκος Φεράλδι (Francois Theophile Feraldi) αναλαμβάνει το έργο του φωτισμού της Αθήνας με φωταέριο. Ο δήμος Αθηναίων παραχωρεί στο Γάλλο επιχειρηματία το προνόμιο της εκμετάλλευσης του φωταερίου για 50 χρόνια. Έκτοτε, το φωταέριο θα φωτίσει τους αθηναϊκούς δρόμους για περίπου 60 χρόνια.

Το 1887 ο Ιωάννης Σερπιέρι (Giovanni Baptista Serpieri) αναλαμβάνει τη διοίκηση του εργοστασίου. Μια περίοδος ακμής αρχίζει για τη μικρή μονάδα φωταερίου της Αθήνας. Αεριοφυλάκια, ατμολέβητες, ατμομηχανές, μονάδες καθαρισμού και άλλα κτίρια ξεπηδούν σταδιακά μέσα στο οικόπεδο έκτασης περίπου 30 στρεμμάτων. Η ανάπτυξη αυτή συνδέεται με την επέκταση της χρήσης του φωταερίου ως μορφής ενέργειας στα σπίτια και στα εργοστάσια.

Το 1938 η επιχείρηση περιέρχεται στο δήμο Αθηναίων.
Το 1952 ιδρύεται η Δημοτική Επιχείρηση Φωταερίου Αθηνών (Δ.Ε.Φ.Α).
Μεταπολεμικά το φωταέριο χάνει συνεχώς έδαφος σε σχέση με τον ηλεκτρισμό και τις νέες μορφές ενέργειας.

Οι φούρνοι του εργοστασίου φωταερίου έσβησαν οριστικά το 1984.
Το 1986 ο χώρος χαρακτηρίζεται διατηρητέο ιστορικό μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού και ξεκινούν μελέτες για την αξιοποίησή του.

Το 1999 φιλοξενήθηκαν οι πρώτες καλλιτεχνικές εκδηλώσεις στις εγκαταστάσεις του εργοστασίου. Η Τεχνόπολη του δήμου Αθηναίων θα καθιερωθεί στο εξής ως ένας από τους πιο αναγνωρισμένους χώρους πολιτισμού της πρωτεύουσας.

Το 2013 εγκαινιάζεται το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου ανοίγοντας μία καινούρια σελίδα στην ιστορία του παλαιού εργοστασίου.

 

 

 

Φωτογραφίες: Μαριάννα Αντωνοπούλου