Ευγένιος Σπαθάρης: ο θεματοφύλακας του λαϊκού μας πολιτισμού

Τη δεύτερη φορά που εμφανίστηκε στο Κρεμλίνο, του έφτιαξαν ένα πανί 22 μέτρων για να παίξει. Δεν το δέχτηκε φυσικά, κάνοντας τους 5.000 Ρώσους που συνέρρευσαν στην παράστασή του να απολαύσουν τον Καραγκιόζη στο γνωστό πανί των 2,5 μέτρων.

 

Ο Ευγένιος Σπαθάρης ήταν καλλιτέχνης του ελληνικού θεάτρου σκιών, ένας από τους πιο σημαντικούς καραγκιοζοπαίχτες και ζωγράφος. Γεννήθηκε στις 2 Ιανουαρίου του 1924 στην Κηφισιά. Ο πατέρας του Σωτήρης, ήταν κι αυτός καραγκιοζοπαίχτης.

Όταν τελείωσε το σχολείο ασχολήθηκε με την ζωγραφική. Έχοντας έρθει ήδη σε επαφή με το θέατρο σκιών από μικρή ηλικία, αποφάσισε να συνδυάσει τα δυο ενδιαφέροντά του σε ένα.

Ο Ευγένιος Σπαθάρης ξεκίνησε να δίνει παραστάσεις μέσα στα δύσκολά χρόνια της κατοχής. Και από τότε δεν σταμάτησε ποτέ. Παρουσίασε πολλά έργα με κεντρικό ήρωα τον Καραγκιόζη τόσο με φιγούρες όσο και σε έμψυχες παραστάσεις, όπως «Το ταξίδι», «Το καταραμένο φίδι», «Ο δικτάτορας», «Ο Αλέκος με τα κυδώνια» κ.ά.

Ο Σπαθάρης έφτιαχνε τις φιγούρες μόνος του, σκαρώνοντάς τες από χαρτόκουτα και μπακαλόχαρτα. Πίσω από το πανί έχει έναν ή δύο βοηθούς, για να τον βοηθούν με τις φιγούρες, τον τραγουδιστή, που γνώριζε όλα τα παραδοσιακά τραγούδια της υπαίθρου, αλλά και το «τουρκάκι», τον δεύτερο τραγουδιστή δηλαδή που ήξερε τους αμανέδες και τα τούρκικα τραγούδια.

Αποτέλεσμα εικόνας για ευγένιος σπαθάρης

 

Ήταν ένας άνθρωπος που πέρασε όλη του την ζωή πίσω από τον μπερντέ. Άλλωστε το έλεγε και ο ίδιος: «Δεν θα σταματήσω να παίζω στον μπερντέ. Αν μου στερήσεις τον Καραγκιόζη, θα πεθάνω».

Όταν ήταν μικρός ο Τσαρούχης, ήταν ένας απ’ τους μεγαλύτερους θαυμαστές του Θεάτρου Σκιών και πήγαινε όσο πιο συχνά μπορούσε στις παραστάσεις του Σπαθάρη στον Πλάτανο της Κηφισιάς. Ο ζωγράφος, μάλιστα, εμπνεύστηκε από τη μορφή του καραγκιοζοπαίχτη και έφτιαξε ένα πίνακα που τον απεικονίζει μαζί με τον πατέρα του.

Αξιόλογη, όμως, θεωρείται και η δράση του στον τομέα του θεάτρου, όπου σκηνοθέτησε και σκηνογράφησε με τεράστια επιτυχία τον «Μέγα Αλέξανδρο» με το Ελληνικό Χορόδραμα (1950), επίσης τον «Μέγα Αλέξανδρο» συνεργαζόμενος με την Σοφία Βέμπο (1954), «Το ταξίδι» του Γ. θέμελη (1965), τον «Καραγκιόζη Δικτάτορα» του Γ. Γιαννακόπουλου (1969), «Το μεγάλο μας τσίρκο» του Ι. Καμπανέλλη (1972), τον «Καραγκιόζη παρά λίγο Βεζύρη» του Σκούρτη, «τα Καραγκιοζέϊκα» του Ρώτα και άλλα.

Συνεργάστηκε με τον Διονύση Σαββόπουλο στο Κύτταρο το 1973, στο Ρεξ το 1992 και σε πολλές συναυλίες του γνωστού τραγουδιστή.

Το 2001 σε συνεργασία με τον Λουδοβίκο των Ανωγείων και τον Ψαραντώνη παρουσίασαν  στην Ελλάδα και στο εξωτερικό το γνωστό Κρητικό ποίημα του Βιτζέντζου Κορνάρου «Ερωτόκριτος».

Την ίδια χρονιά το Θέατρο Τέχνης με επικεφαλής τον σκηνοθέτη Μίμη Κουγιουμτζή ανέβασε με πρωτοφανή επιτυχία το έργο «Πλούτος» του Αριστοφάνη με πρωταγωνιστή τον Ευγένιο Σπαθάρη. Η παρουσία του στο ιερό θέατρο της Επιδαύρου υπήρξε ένας ακόμη σημαντικός σταθμός στην πολύυχρονη πορεία του.

 

Αποτέλεσμα εικόνας για ευγένιος σπαθάρης

 

Ο Ευγένιος Σπαθάρης ήταν μέλος του Καλλιτεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος και του Ινστιτούτου Παγκοσμίου Θεάτρου της UNESCO. Τιμήθηκε με το Βραβείο Ρώμης (1962), με το Α’ Μετάλλιο του Πρίγκιπα του Μοντ, το Α’ Βραβείο Πολωνίας (1978), το Α’ Μετάλλιο Τοσκανίνι (Ιταλία) το 1978 κ.α. Το 2007 τιμήθηκε ιδιαίτερα από το ελληνικό υπουργείο Πολιτισμού για τη μεγάλη του προσφορά στο καλλιτεχνικό αυτό είδος, για το οποίο του αναγνωρίστηκε ο τίτλος του μεγάλου δασκάλου.

Το 1991 στο Μαρούσι, ιδρύθηκε το «Σπαθάρειο Μουσείο Θεάτρου Σκιών», το οποίο λειτούργησε πλήρως από το 1996 και έχει σκοπό να διατηρήσει και να προβάλει το θέατρο σκιών και των κύριο ήρωά του, τον Καραγκιόζη.

 

«Η τέχνη του Σπαθάρη είναι στη βάση της λαϊκής ψυχής και ζωής και μακάριος όποιος την αντικρίζει με τη σοβαρότητα που της οφείλεται. Μέσα της δεν κατασταλάζει μόνο η λαγαρή θυμοσοφία του λαού μας μπρος στα ανάποδα τον κόσμου, αλλά σκεπάζεται και η πηγαία δύναμη πόχει μέσα του και με την οποία υπερνικά αυτά τα ανάποδα με ψυχισμό ασύγκριτο, ανεβαίνοντας απ’ τα σκαλιά της θείας του εξυπνάδας ως τις κορφές του ηρωισμού.» – Άγγελος Σικελιανός

“Ο Ευγένιος Σπαθάρης, εκτός που είναι τέλειος κλασικός καραγκιοζοπαίχτης, είναι κι’ ένας τέλειος λαϊκός ζωγράφος. Η ζωγραφική του, παρ’ όλο που έχει τα γνωρίσματα της ζωγραφικής που συνδέεται με τον Καραγκιόζη, είναι μια ζωγραφική τελείως δική του, με ωραίο χρώμα και ρυθμό.” – Γιάννης Τσαρούχης

«Ο Καραγκιόζης αντιπροσωπεύει τον απλό λαό και τα προβλήματά του. Κι ο λαός μας έχει πολύ βασανιστεί, ματώσει και καταπιεστεί. Και δεν ξέρουμε πόσους ακόμα αγώνες θα χρειαστεί να κάνει για να σταθεί ελεύθερος στα πόδια του. Κι ο Καραγκιόζης πάει κόντρα σε κάθε καταπίεση, στη μιζέρια και τη φτώχεια. Είναι φτωχός. Αλλά η φτώχεια δεν είναι κουσούρι. Κι αν πούμε την αιτία της φτώχειας θα πάμε αλλού. Τη φτώχεια τη δημιουργούνε αυτοί που δε θέλουν το λαό ξύπνιο, που τον θέλουν απομονωμένο και αποβλακωμένο.»

«Πολλές φορές ενοχοποιούν τον Καραγκιόζη ότι είναι κλέφτης επειδή έχει μεγάλο χέρι. Όμως κανένας φτωχός δεν είναι κλέφτης. Το χέρι είναι μακρύ για να δίνει καμιά καρπαζιά ή για να αντιμετωπίζει αυτόν που τον καταδιώκει.»

 

 

Ο Ευγένιος Σπαθάρης με το έργο του άφησε μεγάλη κληρονομιά στο λαϊκό πολιτισμό.  Ήταν ενεργός μέχρι την τελευταία μέρα της ζωής του. Στοιχεία για τη ζωή και το έργο του καλλιτέχνη που καθόρισε το θέατρο σκιών στην Ελλάδα,  μπορείτε να διαβάσετε στην ιστοσελίδα του Σπαθάρειου Μουσείου στο Μαρούσι:  http://www.karagiozismuseum.gr/